Αναρχοφεμινιστικό φεστιβάλ στα Σκόπια
Στις 22 – 24 Απριλίου διοργανώθηκε στη Μακεδονία, στην πόλη των Σκοπίων ένα αναρχοφεμινιστικό φεστιβάλ όπως τιτλοφορήθηκε από τις εμπνεύστριές του Marija και Τina. H διοργάνωσή του υποστηρίχτηκε από τον αναρχοπάνκ κόσμο της πόλης, που φρόντισε για τις δομές υποδοχής και φιλοξενίας όσων ανταποκρίθηκαν σ’ αυτή την ενδιαφέρουσα συνάντηση. Το πρόγραμμα σε μεγάλο βαθμό διαμορφώθηκε δικτυακά από διάφορες ομάδες που προέρχονται κυρίως από τα Βαλκάνια, ενώ εμπλουτίστηκε με έκτακτα workshops, ώστε τελικά να επιμηκυνθεί κατά μία μέρα, παράλληλα με τη συντροφικότητα και τον γνωστικό πλούτο που αντλούσαμε στο μεταξύ. Αρχικά θα παρουσιάσουμε κάπως γραμμικά τα διάφορα workshops, τις συζητήσεις, τα δρώμενα που φιλοξενήθηκαν για να ψηλαφίσουμε τελικά τη συνθετότητα του χαρακτήρα του φεστιβάλ, όπως αυτός προέκυψε από την πρόσθεση πιο πολύ παρά από τη συνοχή των διαφόρων αυτών δραστηριοτήτων.
Θα κατατάσσαμε στα σκοτεινά σημεία του τετραημέρου τη συμμετοχή σ’ αυτό δύο μη κυβερνητικών οργανώσεων των οποίων το αντικείμενο ήταν η οικιακή βία για τη μία και η παράνομη διακίνηση και σεξουαλική εκμετάλλευση γυναικών από τη Μακεδονία για την άλλη, εξαιρετικά κρίσιμο ζήτημα για τη χώρα και για την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων. Η ένταση και των δύο θεμάτων οξύνει ακόμη πιο πολύ την κριτική μας καθώς στην πρώτη ο εισηγητής, που μιλούσε από μια πατριαρχική οπτική γωνία, αρκέστηκε στην υπόδειξη των συμπτωμάτων που αντιμετωπίζονται κυρίως μέσω της συμβουλευτικής, ενώ στη δεύτερη αυτό που προβλήθηκε ως αίτημα ήταν η αναγνώριση του προβλήματος από το κράτος. Και οι δύο λοιπόν οριοθετήθηκαν στη γραμμή της θεραπείας των σχετικών ζητημάτων όπως άλλωστε αντιστοιχεί στο περιεχόμενο, το χαρακτήρα, τη δομή των οργανώσεων αυτών. Να υπογραμμιστεί όμως ότι η γραμμή αυτή υποσκάφθηκε από τις παρεμβάσεις για τις δομικές αιτίες αυτών των πτυχών της γυναικείας καταπίεσης, που δεν αντιμετωπίζονται με φιλανθρωπικά ημίμετρα. Από την άλλη αναγνωρίζουμε την αδυναμία οποιασδήποτε άλλης αντιθεσμικής δομής να αρθρώσει λόγο, πόσο μάλλον να οικοδομήσει δίκτυα αλληλεγγύης, αφήνοντας έτσι το κενό αυτό να καλυφθεί από τέτοιου τύπου οργανώσεις.
Εργαστήρι για την σεξουαλικότητα και τον αυνανισμό
Από τις πλέον εποικοδομητικές συζητήσεις που αποδόμησε το προσωπικό και το πολιτικό μέχρι την απόλυτη ταύτισή τους ήταν αυτή για τη σεξουαλικότητα και τον αυνανισμό. Η πολεμική ενάντια σε κράτος και κεφάλαιο είναι ανεπαρκής εφόσον δεν ενσωματώνει έναν λόγο για τη σεξουαλικότητα και τα φύλα και τον τρόπο με τον οποίο εμείς οι ίδιοι, οι ίδιες αναπαράγουμε τις δομές αυτές που συντηρούν το υπάρχον. Πώς λοιπόν κατασκευάζεται η σεξουαλική μας ταυτότητα; Πώς μας επιβάλλεται το ένα ή το άλλο φύλο; Πόσο πολιτικό είναι το κρεβάτι μας; Ο λόγος για τον γυναικείο αυνανισμό θα επιχειρήσει να υποστασιοποιήσει ένα θέμα οριακής κοινωνικής αποδοχής. Μετά δυσκολίας γιατί τα γλωσσικά μας εργαλεία αναπαριστούν μόνο τον ανδρικό αυνανισμό. Που γίνεται αυτονόητα, εκκωφαντικά, με παρέα και όχι στα σκοτάδια των ενοχών… Ένα τρίπτυχο που αξίζει να λάβουμε υπόψη μας στο σεξ : 1. Συγκατάθεση: Βεβαιώσου ότι ο / η σύντροφος σου θέλει πράγματι να κάνετε σεξ. Καλύτερα να έχεις μια ρητή απάντηση. Πόσες φορές δεν κάνουμε σεξ απλά επειδή έχουμε μια σχέση και είναι αναμενόμενο να κάνουμε σεξ; Για να μη μιλήσουμε για άλλες περιπτώσεις αθέμιτου σεξ… 2. Ευχαρίστηση: Βεβαιώσου ότι όλα όσα κάνετε αρέσουν και στους δύο. 3. Ασφάλεια: ασφαλές σεξ σε ασφαλή περίγυρο.
Πορνογραφία, AnarchaFeminist Action, Zagreb, www.anfema.tk
Διακρίνονται δύο τάσεις στη σύγχρονη πορνογραφία: η «συμβατική» και η «φεμινιστική» πορνογραφία που δίνει έμφαση επιφανειακά στην ηδονή της γυναίκας χωρίς όμως να θίγεται η αντικειμενοποίηση του σώματος ή ακόμα και οι ρόλοι εξουσίας που αναπαράγονται μέσα σ’ αυτές τις ταινίες. Η κριτική ενέσκηψε επίσης στο γεγονός ότι όλες αυτές οι τσόντες παράγονται από τις ίδιες πολυεθνικές εταιρίες, χαρακτηρίζονται εντελώς καταχρηστικά «φεμινιστικές» αφού πρόκειται για ένα ακόμα εμπορευματικό προϊόν έξω από κάθε κινηματική αφετηρία φυσικά. Η παρουσίαση μας άφησε τελικά αναπάντητα ερωτήματα αφού δεν εμβάθυνε στο ρόλο της πορνογραφίας συνολικά να κατασκευάζει ταυτότητες και συνειδήσεις σε σχέση με το ετεροβαρές ενδιαφέρον για τις τσόντες που σε τίποτα δεν διαχωρίζονται από τις «συμβατικές» εφόσον καθοδηγούνται από το ίδιο αρσενικό βλέμμα και απευθύνονται στους ίδιους αποδέκτες. Προβλήθηκε μια σύντομη βιντεο-παρουσίαση εταιριών και δημιουργών «αντισυμβατικής» πορνογραφίας που διακόπηκε για τεχνικούς λόγους, ενώ δεν ακολούθησε συζήτηση.
Εργαστήρι φεμινιστικού θεάτρου, ACT Women, Βελιγράδι
Βιώσαμε το σώμα μας και οικειοποιηθήκαμε το χώρο μας. Πώς θα καλύψουμε τα κενά που αφήσαμε να δημιουργηθούν; Ας νιώσουμε το χώρο και το σώμα μας μέσα σ’ αυτό και ας κάνουμε τους άδειους χώρους που αφήσαμε δικούς μας. Οι τεχνικές στις οποίες ασκηθήκαμε και πειραματιστήκαμε έσπαγαν τους κώδικες ενός σώματος που έχει μαθητεύσει στην κανονικότητα και τον αυτοπεριορισμό και εκμαίευσαν το καταπιεσμένο δυναμικό του. Ιχνοβατήσαμε από το μηχανικό και κατευθυνόμενο προς το προσωπικό και ελεύθερο, από το φαίνεσθαι στο δικό μας, πέρα από την αφωνία και καλλιφωνία με εμπιστοσύνη στην κραυγή μας, την γκριμάτσα μας, το σώμα μας.
Επίδειξη προφυλακτικών μεθόδων και σεξουαλικών παιχνιδιών
Το γυναικείο προφυλακτικό και πώς χρησιμοποιείται, προφυλακτικό για στοματικό έρωτα, λιπαντικά και πώς χρησιμοποιούνται, δονητές και DIY δονητές και από τι υλικό να τους φτιάξετε, με απόλυτη έμφαση σε όλες τις σεξουαλικότητες. Ενάντια στην κυρίαρχη ιδεολογία για το πώς πρέπει να συντελείται η σεξουαλική πράξη και να βιώνεται η ηδονή.
Εργαστήρι γυναικείας αυτοάμυνας Wendo
Σε μια γενικότερη ατμόσφαιρα παρενόχλησης και κινδύνου, που βιώσαμε σε πολλές γωνίες (και) αυτής της πόλης, το εισαγωγικό μάθημα στην τέχνη αυτοάμυνας Wendo δεν μας φάνηκε καθόλου άκαιρο. Σημειωτέον ότι στο τεράστιο κεντρικό πάρκο της πόλης των Σκοπίων, όπου καθημερινά παρουσιάζονται κρούσματα βίας ενάντια σε γυναίκες, κάποιοι είχαν εκείνο το πρωί την ατυχή έμπνευση να μας εξαναγκάσουν στη θέα των επιθετικών επιδεικτικών τους τάσεων, χωρίς να γνωρίζουν ότι επρόκειτο για 15 σκληροπυρηνικές φεμινίστριες που εξασκούνταν με κοντάρια στην απόκρουση τέτοιων (και χειρότερων) περιστατικών. Οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι βιώσαμε σχεδόν σαδιστική ικανοποίηση για το τέλος που δώσαμε στις παρενοχλήσεις, αντί για τον συνήθη τρόμο και αμηχανία που κάνει τις γυναίκες σε άλλες περιπτώσεις να το βάζουν στα πόδια ταπεινωμένες και να μέμφονται τον εαυτό τους. Τελικά το εργαστήρι Wendo ήταν αποτελεσματικότατο, τουλάχιστον σε επίπεδο εμψύχωσης, πράγμα που θα μπορούσαν ίσως να επιβεβαιώσουν και οι ‘ατυχείς’ επιδειξίες, που ακόμη τρέχουν.
Γυναίκες και ΜΜΕ
Παρουσίαση έρευνας της ομάδας ΑnarchaFeminist Action από το Zagreb για την εικόνα της γυναίκας όπως προβάλλεται στη διαφήμιση οποιουδήποτε καταναλωτικού προϊόντος, με ένα συνοδευτικό βιντεάκι που έδειχνε σεξιστικές απεικονίσεις και τη γνώμη του κόσμου για αυτές με συνεντεύξεις δρόμου. Ενδιαφέρουσα δουλειά με μεγάλο δείγμα του υλικού με το οποίο βομβαρδιζόμαστε καθημερινά, εσωτερικεύοντας και αναπαράγοντας τη στερεότυπη σεξιστική συνείδηση.
Eclectic Technic Carnival
Παρουσίαση του φεστιβάλ E.T.C. που ξεκίνησε το 2002 με πρωτοβουλία της ολλανδικής ομάδας Genderchangers, που πήραν το όνομά τους από το βύσμα που εναλλάσσει το ‘φύλο’ των υποδοχών ενός καλωδίου (holes και pins, στα ελληνικά ‘θηλυκές’ και ‘αρσενικές’ υποδοχές). Το «εκλεκτικό τεχνολογικό καρναβάλι» περιλαμβάνει μαθήματα υπολογιστών (hardware, open source, linux κ.α.) από γυναίκες για γυναίκες. Έμφαση δίνεται στο θέμα γυναίκες και τεχνολογία, μιας και η πρόσβαση στην τεχνολογία έχει έναν σαφώς έμφυλο χαρακτήρα που πρέπει να ανατραπεί. Το φεστιβάλ δεν είναι μια αποστειρωμένη διοργάνωση, επικεντρωμένη αποκλειστικά σε θέματα τεχνολογίας, αλλά επιδιώκει να έχει και ένα χαρακτήρα καρναβαλικό.
Spoken word perfomance "capitalist whore fantasy”, βίντεο και live show, Miss Moon, Λονδίνο
Μια ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη παράσταση με πρωταγωνίστρια τις μεταμορφώσεις του φύλου. Αποτελούνταν από δύο διακριτά μέρη. Στο πρώτο, η ζωντανή ομιλία της Miss Moon αφορούσε το σώμα στο κίνημα ενάντια στην παγκοσμιοποίηση, τις αναπαραστάσεις του, το παιχνίδι διάφορων ομάδων μέσα σε αυτό το κίνημα που προτάσσουν την απελευθέρωση του σώματος και της σεξουαλικότητας, την αντίθεση στην εμπορευματοποίησή του σώματος και του σεξ, μα κατά τα άλλα μια κοινότοπη έκθεση του παρωχημένου ίσως τώρα κινήματος που συνάντησε τα όριά του και από μόνο του δεν είναι πια τόσο ανθεκτικό, ώστε να πυροδοτήσει νέες δυναμικές. Θα προκρίναμε την εφεύρεση νέων κωδίκων με οδηγούς την οξύνοια και τη φαντασία μας. Στο δεύτερο μέρος το ά- φυλο ον μετατρέπεται σε σέξι ξανθιά και αυτή με τη σειρά της σε drag queen που στο τέλος φοράει ντίλντο, βάζει λιπαντικό και αυνανίζεται επί σκηνής. Ένα κράμα αμερικάνικης stand up comedy και drag show προϋπέθετε μια εξοικείωση με αυτά τα είδη και μια αποστασιοποίηση από το τηλεοπτικό ύφος και τον εύκολο εντυπωσιασμό που μπόρεσε τελικά να παρασύρει τόσο την έκπληξη και τον θαυμασμό όσο το σοκ και τον αποτροπιασμό του κοινού. Πέρα από το θάρρος και την ενέργεια της Miss Moon χαιρετίζουμε την αναπαράσταση των φυλικών μεταμορφώσεων που κινούνται σε ρευστές περιοχές και προβληματίζουν τα κοινωνικά τους όρια. Η παράσταση εξέπεμψε αντιφατικά μηνύματα που δεν μας βρήκαν απόλυτα σύμφωνες, αλλά επίσης μέσω της πράξης ενός περίοπτου αυνανισμού απομυθοποίησε και απαξίωσε τον φαλλοκεντρισμό, δημιούργησε ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο ο φαλλός γελοιοποιείται.
Τα συμπεράσματά μας οριοθετούνται από το βλέμμα των επισκεπτριών. Κριτικά, νηφάλια και συγκρατημένα γιατί τα εργαλεία μας δεν μεταλλάσσονται μέσα σ’ ένα τετραήμερο, ούτε αγνοούν όμως την περιορισμένη βίωση μιας άλλης κινηματικής, και όχι μόνο, πραγματικότητας. Αμφιταλαντευτήκαμε στη διαπίστωση της δυσκολίας ενοποίησης θεματικών και δραστηριοτήτων από τη μια και στην κατανόηση ότι η χαλαρή δομή του φεστιβάλ ανέδειξε την πολλαπλότητα των τάσεων που ασχολούνται με ζητήματα φύλου, που μπορεί να είναι από συναφείς μέχρι ετερόκλητες ή και συγκρουόμενες ακόμα. Αποστάσεις για τις οποίες ίσως να ευθύνεται η αποκεντρωμένη οργάνωση. Ο τίτλος του ήδη ήταν περιοριστικός, αφού θεωρούμε πως η θεωρία έχει διευρυνθεί τόσο ώστε να περιλαμβάνει νέα σκεπτικά που έχουν ενθεματιστεί. Η παλινδρόμηση από την πατριαρχία στα φύλα και τις σεξουαλικότητες υπενθυμίζει ότι είναι ανάγκη να συγχωνευθούν οι θεματικές στο λόγο και τη δράση. Η ανεπαρκής κινηματική υποδομή αδυνατούσε να υποστηρίξει μια διοργάνωση με απόλυτα συνεκτική δομή και χαρακτήρα, ενώ προσμετρούμε και το γεγονός ότι ήταν μικρή η απήχησή του στην ίδια την πόλη των σκοπίων κατά την παρατήρηση των διοργανωτών. Δεδομένου ,τέλος, ότι η συνάντηση συνάρθρωσε κατά βάση κόσμο από τα Βαλκάνια, για τον οποίο είναι νεαρή η προκείμενη θεματολογία, αφενός υπήρχε τόσο αδυναμία όσο και διάθεση για πολιτική εμβάθυνση και σύνθεση προσεγγίσεων, αφετέρου εξέλειπε το lifestyle άλλων χωρών (ΗΠΑ, Ολλανδία) στις οποίες το ζήτημα υπάρχει ιστορικά. Αντί γι’ αυτό εξοικειωθήκαμε με τη θέα γυναικών που είχαν βρώμικα χέρια από τις χειρωνακτικές εργασίες, μηδενική σχέση με στυγερά ξυράφια να χαράζουν καθημερινά το σώμα τους και άλλους χρονοβόρους και επώδυνους καταναγκασμούς στο όνομα της ομορφιάς (που δεν είναι καθόλου ρομαντική και αθώα) και έναν άνεμο αυτονομίας να γεμίζει τα πνευμόνια μας. Γιατί ο βαθμός που ανταποκρινόμαστε σ’ ένα τεχνητό οπτικό μέτρο των πραγμάτων, μετρά το βαθμό της αλλοτρίωσής μας.
Αυτό όμως που κρατούμε κατανυκτικά, πέρα από την ποιότητα όσων παρακολουθήσαμε και ακροθιγώς προαναφέραμε, πέρα κι από τις ιδεολογικές συνάφειες, είναι η ικανοποίηση της ανάγκης μας για επικοινωνία , είναι οι παραστάσεις που επέμεναν ότι είμαστε ό,τι θέλουμε να γίνουμε, η συντροφικότητα, η αλληλεγγύη και οι υποσχέσεις φιλίας που συνιστούν τη συνεκτική μας δύναμη.
