Να θέσουμε υπο αμφισβήτηση τις βάσεις τις παγκόσμιας μηχανής
Από πολλούς, αλλά και από ανθρώπους της αριστεράς, μπαίνει ένα πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι ότι πρακτικά αυτή η εξέγερση, αυτή η διαμαρτυρία, δεν μοιάζει να πολυέχει σχέση με την πολιτική. Ευτυχώς! Αν λάβουμε υπόψη μας τι σημαίνει σήμερα πολιτική... Ανοίγοντας το λεξικό, βλέπουμε ότι «πολιτική» σημαίνει «η τέχνη του κυβερνάν», το αντίθετο δηλαδή της αυτονομίας, το αντίθετο της ζωής. Αν σαν πολιτική εννοούμε το θέαμα της τάξης των πολιτικών, των ανεγκέφαλων εγκληματιών, πάλι καλά που δεν έχει σχέση με την πολιτική! Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε το πώς εννοεί ο καθένας αυτούς τους όρους.
Με τον όρο ιδεολογία… εγώ με τον όρο ιδεολογία εννοώ, όπως και ο Μαρξ, την αλλοτρίωση που μας κάνει να βλέπουμε τον κόσμο ανεστραμμένο. Και σ’ αυτήν αντιπαραθέτω την κριτική, τη διαμαρτυρία, την εξέγερση και τον αγώνα. Η πολιτική στην πόλη της αρχαίας Ελλάδας, εκτός απ’ αυτούς που δούλευαν, τις γυναίκες, τους δούλους, τους ξένους, από τη στιγμή που κάποιος θεωρείτο πολίτης, δηλαδή άνθρωπος, ήταν κάτι που αφορούσε τους πάντες, όπως αποδεικνύει και η Χάννα Άρεντ. Σήμερα, αυτό που εννοούμε σαν πολιτική είναι… αυτό εκεί το πράμα. Αυτό που, εκτός των άλλων, παίρνει όλο και περισσότερο τα χαρακτηριστικά του παράσιτου ενός κόσμου που αποφασίζει αλλιώς, με θεσμούς αδιαφανείς και αντιδημοκρατικούς, και δεν είναι ανάγκη να ψάχνουμε κάποιους μυστηριώδεις λόγους. Είναι έτσι: είναι όπως το μυστήριο της παραγωγής, η εξαγωγή υπεραξίας, η οικονομία. Η πολιτική είναι ένα είδος φύλλου συκής που καλύπτει μια όλο και πιο παράλογη απόφαση του ολοκληρωτικού παγκόσμιου καπιταλιστικού και κρατικού συστήματος. Οπότε, το να μην έχει πολιτικά χαρακτηριστικά η αντίδρασή τους μου φαίνεται ότι είναι πλεονέκτημα.
Θα ’θελα όμως να προσθέσω και κάτι άλλο… κι αυτή είναι η δεύτερη παρατήρηση που έχω να κάνω: Το «παιχνίδι του παπά» των ανθρώπων της εξουσίας παραδοσιακού τύπου, που αυτή τη στιγμή είναι η δεξιά, μου φαίνεται πολύ πρόστυχο – όταν για παράδειγμα τους βλέπω να σκανδαλίζονται που η εφημερίδα Il Manifesto αναφέρεται σε εξεγερμένους, όταν, κι αυτό εξάλλου μπορώ να το βεβαιώσω κι εγώ προσωπικά, σαν «αυτόπτης» μάρτυρας, 25 χρόνια πριν η κατηγορία για εξέγερση θεωρείτο ένα στοιχείο ιδιαίτερα επιβαρυντικό.
Η λέξη «εξέγερση» ήθελε τότε να δικαιολογήσει τους ειδικούς νόμους περί τρομοκρατίας, την «αντικειμενική» υπευθυνότητα, την κατηγοριοποίηση των ενόχων [σε αμετανόητους, μετανοημένους, αποστασιοποιημένους], τη χρήση του τεκμηρίου ενοχής σαν βασική προϋπόθεση, αντί του τεκμηρίου αθωότητας των κατηγορουμένων. Έλεγαν λοιπόν, ότι αφού κατά κάποιο τρόπο είμαστε «ενδημικοί εξεγερμένοι», όπως έγραφε ο Βαλιάνι, έπρεπε να ψηφιστούν ειδικοί νόμοι και ότι στη χώρα χρειαζόταν να κηρυχτεί καθεστώς εμφυλίου πολέμου. Αυτό φυσικά στη συνέχεια δεν σου το αναγνώριζαν, την ιδιότητα του εχθρού – είναι καλό να σε αναγνωρίζουν σαν επικίνδυνο εχθρό και όχι σαν μάζα παρεκκλινόντων σαν κι αυτούς που καταχωρούν ως συνήθη ποσοστά παραβάσεων του κοινού ποινικού δικαίου, π.χ. κλοπές σε σουπερμάρκετ, από την άλλη όμως αυτό δεν μπορούν να σ’ το αναγνωρίσουν γιατί τότε θα ’πρεπε κατά κάποιο τρόπο να παραδεχτούν ότι μπορεί να υπάρχει κάποιος που εξεγείρεται σ’ αυτή την κοινωνία.
Σήμερα όμως λένε το αντίθετο!
Τότε, συμπεριφερόντουσαν στην πραγματικότητα σαν ηθικό κράτος. Δεν σου έλεγαν ότι: «Είμαστε πιο δυνατοί, αλλά είναι φυσικό να υπάρχει και κόσμος που εξεγείρεται, αυτό είναι κάτι που συνέβη πάντα στη διαδρομή της ιστορίας». Όχι!
Αλλά σου έλεγαν ό,τι ακριβώς και το σταλινικό σόφισμα, ο υπαρκτός σοσιαλισμός: «Δεν είναι δυνατόν! Αν κάποιος εξεγείρεται εναντίον αυτού του κοινωνικού συστήματος, του τόσο τέλειου, που στηρίζεται από την εργατική τάξη, αν κάποιος εξεγείρεται εναντίον ενός συστήματος που οικοδομείται στο όνομα της εργατικής τάξης και που εξυπηρετεί τα συμφέροντά της, τότε είναι τρελός, να τον κλείσουμε στο ψυχιατρείο, σημαίνει ότι είναι αντικοινωνικό στοιχείο και ότι δεν μπορούμε να του αναγνωρίσουμε την ιδιότητα του εχθρού».
Τώρα όμως τι λένε; Α! Θέλετε να τους χαρίσετε τον όρο εξεγερμένος; Μα πρόκειται για καθάρματα! Παίζουν λοιπόν το «παιχνίδι του παπά». Θα σας πω όμως κάτι. Στην αριστερά –κι αυτό το παρατηρώ και σε συντρόφους και συντρόφισσες που φαίνονται κάπως θορυβημένοι– μ’ αυτούς όμως που κυριολεκτικά εξοργίζομαι είναι αυτοί που δικαιολογούν την αντίθεσή τους, κι έχω εδώ μπροστά μου το κύριο άρθρο της εφημερίδας Liberazione (της Κομουνιστικής Επανίδρυσης).
Τώρα… για προσέξτε λίγο! ανακαλύπτουν ότι δεν είναι πολιτική η αντίδρασή τους [των εξεγερμένων], ούτε καν έξυπνη. Και στο ζήτημα της εξυπνάδας ούτε λίγο ούτε πολύ λένε: «Μα σε τι βοηθάει το κάψιμο των αμαξιών; Καταλήγουν στο να καίνε τα αμάξια των φτωχών ανθρώπων και να τους κάνουν τη ζωή ακόμα πιο δύσκολη».
Ασφαλώς, και δεν διαφωνώ μ’ αυτό. Όταν εμείς οργανώναμε μια διαδήλωση και υπήρχαν κάποια παιδιά που θέλανε να κάψουν αμάξια, τα παρκαρισμένα πεντακοσαράκια [τα πιο φτηνά, τα αμάξια των «φτωχών»], είναι ξεκάθαρο ότι, κι αυτό κάναμε πάντα, θα λέγαμε: «για να στήσουμε παιδιά ένα οδόφραγμα ας κοιτάξουμε να πάρουμε τα αμάξια που μοιάζουν ν’ ανήκουν σε πλούσιους». Αυτό είναι ξεκάθαρο!
Αυτό όμως γίνεται επειδή δεν μπορούν να πάρουν ούτε ανάσα! Και αρχίζουν να καταστρέφουν τα πάντα και το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να καίνε αμάξια γιατί δεν υπάρχει τίποτε άλλο! Γιατί διαφορετικά, θα γινόταν ό,τι έγινε στην Αργεντινή, όπου πριν λίγα χρόνια ήταν οι πικετέρος που έκαναν τα ίδια. Συνέβη ένα γεγονός στα περίχωρα του Μπουένος Άιρες, όταν άρχισαν να καίνε αμάξια, και τότε βγήκαν πολλοί κι άρχισαν να λένε: «Μα τι πράματα είναι αυτά! Γιατί δεν πάνε να χτυπήσουν τα σύμβολα του κεφαλαίου, τις τράπεζες;». Και όταν αυτοί δοκίμασαν να κάνουν αυτό ακριβώς, τότε σκοτώθηκαν δύο πικετέρος μπροστά σε μια τράπεζα – το μόνο που έκαναν ήταν ότι έσπαγαν τις τζαμαρίες της, ούτε καν είχαν την πρόθεση να εισβάλουν μέσα! Υπάρχουν κι αυτοί που λένε πάλι τώρα: «Μα γιατί δεν πάνε στις αριστοκρατικές συνοικίες να τα σπάσουν;»
Γιατί δεν πάνε; Δεν ξέρετε γιατί δεν πάνε; Γιατί είναι πολύ αγριεμένοι και μπορούν να γίνουν και αντιπαθείς αν σε βρούνε μπροστά τους. Αυτοί για να πατήσουν το πόδι τους στο κέντρο το Σάββατο δεν τους περισσεύουν λεφτά. Πρέπει λοιπόν να καβαλήσουν τα κάγκελα του μετρό και να βρεθούν αντιμέτωποι μ’ αυτό το είδος πίτμπουλ που μπροστά τους αστυνομικοί και δεσμοφύλακες μοιάζουν με οσίες παρθένες, ή πρέπει να υποστούν κυρώσεις, με χρηματικά πρόστιμα, ή να αντιμετωπίσουν την προσαγωγή, ή να φάνε ένα χέρι ξύλο στο πλησιέστερο αστυνομικό τμήμα, ή να σπάσουν τη μούρη κάποιου ελεγκτή, προκαλώντας έτσι μια απεργία των εργαζομένων.
Είναι σίγουρο ότι αν βρεις το αμάξι σου καμένο αυτό θα σε πειράξει, αλλά κι όταν απεργούν επί τρεις μήνες οι τραμβαγέρηδες της Μασσαλίας πολλοί εργαζόμενοι περνάνε δύσκολες μέρες. Να μπούμε λοιπόν σ’ αυτό το είδος αδιέξοδης λογικής και ν’ αρχίσουμε να ζητάμε περισσότερους νόμους και περισσότερη τάξη!
Ασφαλώς και δεν είναι ούτε ένδοξο ούτε έξυπνο ούτε σωστή στρατηγική να καίμε αμάξια. Αν όμως αυτοί δεν κάψουν αμάξια, αν δεν ακολουθήσουν αυτόν τον τύπο τακτικής – που στο τέλος-τέλος κανένας δεν την αποφάσισε σε στρατηγεία, αλλά αποτελεί μια ανάσα γι’ αυτούς, γιατί διαφορετικά κινδυνεύει να θαφτεί το ζήτημα των νεκρών τους. Γιατί δεν είναι μόνο οι δύο νεκροί στον υποσταθμό του ηλεκτρικού ρεύματος – σκέψου τι τρομοκρατία πρέπει να επικρατεί, χωρίς να έχεις τίποτα να κρύψεις να το βάζεις στα πόδια, να καβαλάς έναν τοίχο τριών μέτρων και να καταλήγεις σαν τον ποντικό στη φάκα.
Πρέπει να πω ότι από τον Απρίλη μέχρι πριν λίγες μέρες, κάηκαν 52 αφρικανοί, οι μισοί περίπου μικρά παιδιά, σε πυρκαγιές – κι εγώ που είμαι αντιπαρανοϊκός οφείλω να πω πως όταν ένας Σαρκοζί, μια μέρα μετά, χωρίς να σεβαστεί καν το πένθος των οικογενειών, στέλνει τους ρόμποκόπ του να αδειάσουν τα σπίτια, κι ακόμα χειρότερα όταν έχεις και το δήμαρχο του Μοντρέιγ, έναν τύπο που συναγωνίζεται τον Κοφεράτι [τον κομουνιστή δήμαρχο της Μπολόνια που έστειλε τα ΜΑΤ για να κυνηγήσουν τους αφρικανούς μικροπωλητές επειδή λέει «ζημίωναν» τους μαγαζάτορες και λέρωναν το χώρο], αυτούς τους σταλινοφασίστες, εθνικιστές, καπιταλιστές, που όχι μόνο πετάνε τον κόσμο έξω από τα σπίτια με τη δικαιολογία ότι πρόκειται για τρώγλες –μα αν είναι τρώγλες, βάλτε τον κόσμο σε καλύτερα σπίτια!– αλλά την ίδια στιγμή συλλαμβάνουν τους sans-papiers [μετανάστες χωρίς χαρτιά], και δίνουν την εντύπωση ανθρώπων που προπαγανδίζουν την ένοπλη αντιπαράθεση, ένας κόσμος που σε κάνει να αισθάνεσαι σχεδόν σαν παρανοϊκός… Nα έχουν μήπως και κάποια άμεση σχέση με τον εμπρησμό των σπιτιών, δεδομένου ότι αμέσως μετά αρχίζουν να τα κατεδαφίζουν, για να οικοδομήσουν το κέντρο αλλάζοντας την κοινωνική του σύνθεση και μετακινώντας τους προλετάριους, τους μετανάστες, σε κάποιο γκέτο;
Αυτή είναι η κατάσταση, από εδώ πρέπει να ξεκινήσουμε!
Είναι σίγουρο ότι αυτός ο αγώνας είναι αδιέξοδος. Δεν είναι δυνατόν να πιστέψει κανείς ότι μπορεί να υπάρξει διέξοδος καίγοντας ορισμένα αυτοκίνητα. Αυτό το κύμα αντίδρασης πιθανότατα θα σταματήσει, το ζήτημα όμως είναι ότι πρέπει να κατανοήσουμε, και να μη χαμογελάμε συγκαταβατικά όταν κάποιος μας λέει ότι από τη Νέα Ορλεάνη ως την Σέουτα και τη Μελίγια φάνηκε ξεκάθαρα ότι δεν είναι ζήτημα εναλλαγής κυβερνήσεων. Στην Ιταλία, πριν 3-4 χρόνια κυριαρχούσε ο μύθος του Ζοσπέν, επειδή είχε περάσει με νόμο το 35ωρο, και όλοι μας είδαμε πού κατέληξε αυτή η ιστορία. Σήμερα υπάρχει ο μύθος του Θαπατέρο επειδή απέσυρε τις ισπανικές δυνάμεις κατοχής από το Ιράκ και επειδή νομιμοποίησε τους γάμους των ομοφυλόφιλων. Αυτά που γίνανε στην Σέουτα και τη Μελίγια, το γεγονός ότι η Ιταλία, η Γερμανία, η Ισπανία καταλήγουν σε αποτρόπαιες συμφωνίες [της δίωξης των μεταναστών πριν αυτοί εισχωρήσουν στην Ε.Ε.] και αναθέτουν σε καθεστώτα της βορείου Αφρικής σαν κι αυτό του Καντάφι και σαν κι αυτό του Μαρόκου τη δημιουργία στρατοπέδων συγκέντρωσης κατά των νέγρων της λεγόμενης υποσαχάριας Αφρικής, είναι ένα γεγονός τρομερό, αλλά ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΕΞΑΙΡΕΣΗ! Αυτό πρέπει να το σταματήσουμε με κάθε μέσο, δεν πρόκειται όμως για εξαίρεση, αλλά για ένα αποκαλυπτικό γεγονός αφού, σίγουρα, ούτε η Γαλλία ούτε η Ιταλία είναι δυνατόν να υποδεχτούν τους φτωχούς όλου του κόσμου, όπως λένε κάποιοι κομφορμιστές – οπότε φτάνουμε και πάλι στο ζήτημα της αλλαγής, και παραφράζοντας την Λούξεμπουργκ: ή θέτεις προς συζήτηση τις βάσεις της μηχανής-κόσμος, τις σχέσεις δηλαδή του κεφαλαίου, το νεωτερικό κράτος, από τον Άνταμ Σμιθ μέχρι τον Λεβιάθαν: αυτό το πράγμα εκρήγνυται και μπορεί να τελειώσει με μια μεγάλη περίοδο επιθανάτιου ρόγχου. Αυτό δεν το καταλαβαίνει κανείς αν παραμείνει στο επίπεδο των διαφόρων καταστροφών του περιβάλλοντος, από τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς ως την τρύπα του όζοντος, γιατί τότε γίνεται καταστροφολόγος.
Καταστροφολόγος, επειδή το πράγμα ακολουθεί ένα συγκεκριμένο μοντέλο, υπάρχουν όμως πολύ χειρότερα πράγματα που συμβαίνουν σε νοητικό επίπεδο, μ’ αυτό το είδος παιχνιδιού, να λες δηλαδή κάτι και αμέσως μετά κάτι που αντιφάσκει με το προηγούμενο. Κι αυτό είναι το πρόβλημα: το πρόβλημα είναι θεμελιώδους σημασίας, είναι ότι σήμερα ή θέτεις προς συζήτηση τη μορφή που πάντα κυβέρνησε το ανθρώπινο είδος και που είναι πάντα μια μορφή ετερόνομη, στην οποία περιλαμβάνονται παπάδες, κυβερνήτες, αφεντικά, μορφές ενδογενείς, επιχειρηματίες – αυτός είναι ο μηχανισμός που ρυθμίζει την κοινωνία. Ύστερα υπάρχει και μια άλλη οπτική γωνία, αυτή της αταξικής κοινωνίας, που όπως έλεγε ο Μπρεχτ «μοιάζει απλό, είναι όμως το πιο δύσκολο πράγμα στον κόσμο»: Η αρχή της αυτονομίας, της κοινής αυτονομίας, των ανθρώπων, αυτή είναι μία μετάβαση και δεν είναι αλήθεια ότι πρόκειται για ουτοπία. Πρόκειται για μια ιδέα κατευθυντήρια.
Έπειτα, βλέπουμε πως δεν υπάρχει λύση αν δεν θέσουμε υπό αμφισβήτηση τις βάσεις της παγκόσμιας μηχανής. Ύστερα, αντί να πηγαίνουμε από δω κι από κει τρέφοντας αντιφατικές αυταπάτες, σήμερα ο Θαπατέρο, αύριο μεθαύριο ο επαναστατικός χαρακτήρας του Ισλάμ και πάει λέγοντας, ή να γινόμαστε εθνικιστές για λόγους συμπαράστασης ή αντίθεσης στις καταστάσεις – πράγματα που εξ ορισμού είναι αλληλοσυγκρουόμενα. Κι αν δεν προχωρήσει αυτός ο τύπος μετάβασης, αν συνεχίσουμε να μιλάμε για «έναν άλλο κόσμο εφικτό»... Δεν μπορούμε παρά να θέσουμε προς συζήτηση τη σχέση κεφάλαιο και τη μορφή-κράτος. Διαφορετικά, καλύτερα να μη λέμε τίποτα, γιατί τότε σ’ ένα κακό προσθέτουμε ένα ακόμα.
[Η συνέντευξη δόθηκε στον ραδιοσταθμό του κινήματος Radio Onda d'Urto.
Δεν πρόκειται για γραπτό κείμενο, αλλά για απομαγνητοφώνηση τηλεφωνικής συνέντευξης, γι’ αυτό και παρουσιάζει όλες τις ατέλειες και ασυνέχειες του προφορικού λόγου.]
