Από τα προάστια στο κέντρο του Παρισιού

Μικρά σημεία από ένα μεγάλο γεγονός

Όποιος κινιόταν το Νοέμβρη με τα γεγονότα των προαστίων στην τεράστια έκταση του Παρισιού θα υπέθετε πως αυτά που γράφουν οι εφημερίδες και δείχνουν τα κανάλια, συμβαίνουν «έξω» από τη ζωή του Παρισιού κάπου πολύ μακριά. Μόνον η αυξημένη αστυνόμευση και οι έλεγχοι σε εκείνες τις γραμμές του μετρό που κατέληγαν στα εξεγερμένα προάστια προκαλούσαν την απορία και τη συνήθεια των κατοίκων, των τουριστών και των επισκεπτών. Η εξέγερση του Νοέμβρη ήταν κάτι που συνέβαινε στην καρδιά της Ευρώπης αλλά έξω από το ορατό κέντρο της, στο όριο, στο ευκρινές σύνορο που χώριζε δύο (τουλάχιστον)κόσμους. Τότε, οι ξεχασμένοι από το έθνος, το κράτος και τα κόμματα αποκλεισμένοι νέοι των προαστίων, τα απο-βράσματα του συστήματος, μετανάστες τρίτης γενιάς, που μιλούν λίγα και κακά Γαλλικά, σαν να «αποφάσισαν» να υπάρξουν, με τον μόνο τρόπο που διέθεταν. Το θυμό και τη βία. Ερμηνεύτηκε και αξιολογήθηκε πολύπλευρα η εξέγερση εκείνη. Η βασικότερη παρατήρηση, «καλών προθέσεων», ήταν πως η εξέγερση των προαστίων στερούνταν, λέει, πολιτικότητας. Ωστόσο, οι νέοι αυτοί, μπορεί να μην σκέφτονταν ή να έπρατταν πολιτικά, αλλά δημιουργούσαν ένα πολιτικό γεγονός. Και το πολιτικό γεγονός δεν είναι τόσο η απειλή που ένιωσαν οι κυρίαρχοι της Ευρώπης, ούτε, ίσως, το ότι ακούστηκαν τα προάστια. Το πολιτικό γεγονός είναι ότι τα προάστια μίλησαν. Οι νέοι των προαστίων, ως υποκείμενα, έστω ασαφή και απροσδιόριστα, πάντως υποκείμενα, επιτέλους Υπήρξαν. Διότι αν οι πραγματικοί όροι της ζωής σου σε κάνουν να μην υπάρχεις και σε βεβαιώνουν πως δεν θα υπάρξεις, ως υποκείμενο, μοιάζει η δυνατότητά σου να εξαντλείται και να φανερώνεται μέσα στην ίδια τη σημασία σου (υπό την προϋπόθεση, στοιχειωδώς να ενεργείς ώστε να την φανερώσεις). Το Φθινόπωρο το σύστημα έφαγε στα μούτρα μια… «πολιτική σημασία» από αυτές που συνηθίζει να κρύβει έντρομο κάτω από το χαλί και ίσως, κάτω από αυτήν την οπτική, έχει μεγαλύτερη πολιτική σημασία ο τυφλός θυμός ενός νέου των προαστίων που καίει μια ‘χρήσιμη’ για αυτόν, δομή στη γειτονιά του από μια τράπεζα που καίγεται από συνειδητοποιημένους αναρχικούς αντιεξουσιαστές στο κέντρο της πόλης. Αυτά υπό την προϋπόθεση να αναρωτιόμαστε αν υπάρχει και τι πράγμα Είναι αυτό το υποκείμενο….το ετεροκαθορισμένο, το δομημένο, το κατασκευασμένο, το επαναστατημένο, το ενταγμένο, το φιμωμένο, το αφανισμένο, το αυτόνομο… Επιπλέον παρά το γεγονός πως μέσα στο Παρίσι και στα πανεπιστήμια, δεν κινήθηκε τίποτα τόσο ή έτσι που να φανερώνει την ύπαρξη ενός κινήματος αλληλεγγύης στους εξεγερμένους, τα προάστια, το όριο, τα γεγονότα και η αναταραχή, μπήκαν στις κουβέντες και στις αναφορές. Κάτι, μετά από χρόνια, είχε κινηθεί κάπου κοντά… Άλλωστε, την τελευταία τουλάχιστον δεκαετία, νέοι από τα μεσαία στρώματα του Παρισιού «ντύνονταν προάστια και μιλούσαν προάστια». Σαν να ήταν, ή σαν να καταλάβαιναν πως είναι, ίσως, με έναν τρόπο, προάστια…

Όποιος κινιόταν το Μάρτη οπουδήποτε στο Παρίσι και κυρίως τη νύχτα στο ιστορικό κέντρο, ζούσε σε ένα κλίμα που πολλές ώρες θύμιζε εξέγερση. Με αφορμή την γενική αντίδραση στο νόμο cpe αναρχικοί, αντιεξουσιαστές, αυτόνομοι, αναρχομαρξιστές και άνθρωποι που «ντύνονταν προάστια», πρωτοστάτησαν ώστε να βαθύνουν και να γενικευτούν οι αντιδράσεις και να συμβεί το πέρασμα από την απεργία των πανεπιστημίων στις καταλήψεις. Κάποιοι από αυτούς (30) νέοι και νέες έξω από κόμματα, κυρίως φοιτητές, ήταν αυτοί που στις 8 Μάρτη κατάφεραν να μείνουν στο κτήριο της Σορβόννης και να την καταλάβουν πραγματώνοντας τη δεύτερη στην ιστορία του κτηρίου κατάληψη από το 68. Έτσι, από τις 8 Μαρτίου η πλατεία που βρίσκεται στο πλάι της Σορβόννης θα ήταν το πρώτο και μόνιμο θέατρο των βίαιων συγκρούσεων που θα ακολουθούσαν ανάμεσα στους φοιτητές (που ήθελαν να ενσωματωθούν με τους καταληψίες) και στις δυνάμεις καταστολής, τα πάνοπλα βίαια crs. Παράλληλα κάθε δύο ημέρες γίνονταν στα περισσότερα πανεπιστήμια μαζικότατες πολύωρες συνελεύσεις στις οποίες άρχιζαν να συζητιούνται πράγματα που δεν αφορούσαν μόνον τον cpe αλλά την έννοια της εργασίας, τη ζωή μέσα σε αυτό το σύστημα, τον από καθέδρας τρόπο διδασκαλίας. Έμοιαζε με την έναρξη μιας κάποιας αφύπνισης, σαν την τόλμη μιας στοιχειώδους αμφισβήτησης των μέχρι τότε τρόπων και μοντέλων. Αν μη τι άλλο φοιτητές υπήρχαν μέσα στα αμφιθέατρα για να μιλήσουν. Σαν υποκείμενα που πρωτοανακαλύπτουν την αυτονόητη (;) δυνατότητα της δράσης. Στις 16 Μαρτίου 55 στα 84 πανεπιστήμια, σύμφωνα μάλιστα και με το υπουργείο, τελούσαν υπό κατάληψη, πρακτική που ακολουθούν πια και τα λύκεια και τεράστιες πορείες διαμαρτυρίας πραγματοποιούνταν σε πολλές πόλεις της Γαλλίας. Στο Παρίσι, άρχισε να δίνεται ένα άτυπο ραντεβού μετά το τέλος των πορειών στη γνωστή μικρή, πλατεία της Σορβόννης η οποία ήταν από τις 10 του μήνα απόλυτα μπλοκαρισμένη από τα crs. Ολόκληρη η γειτονιά ελεγχόταν από την αστυνομία και τους ασφαλίτες, οι κάτοικοι έδειχναν ταυτότητα για να περάσουν και ένα φράγμα από κλούβες περιέκλειε ολόκληρο το τετράγωνο. Κάτι δεν πήγαινε καλά και όχι μόνον στο κομψό quartier Latin στου οποίου τους δρόμους άρχιζαν να γίνονται κάθε ημέρα και κυρίως κάθε νύχτα μάχες.

Έτσι, παράλληλα με τις διοργανωμένες και αποφασισμένες τεράστιες πορείες στις οποίες κυριαρχούσαν τα αντισαρκοζί και αντι βιλπέν συνθήματα, κάθε βράδυ και μέχρι σήμερα που γράφονται αυτές οι γραμμές, στο Παρίσι γίνονταν μάχες. Τουλάχιστον 3000 άτομα κατά περιοχή, στη Σορβόννη, στο Hôtel de ville, στο Concord, στο Monparnasse, και αλλού, συγκρούονταν με τα crs.. Το τουριστικό κέντρο του Παρισιού βρισκόταν σε εμπόλεμη κατάσταση και το Παρίσι τα βράδια άλλαζε χέρια.

Στιγμιότυπα, σημεία και τέρατα:

Τα συνδικάτα

Στις μεγαλύτερες γενικές πορείες που οργανώθηκαν, τα καιροσκοπικά συνδικάτα, με ζηλευτή, ορατή και κατασταλτική περιφρούρηση, φρόντιζαν να κρατούν τουλάχιστον 1,5 χιλιόμετρα απόσταση από τον τεράστιο όγκο των φοιτητών και των μαθητών. Ορίζοντας έτσι και συμβολικά το όριο της ευκαιριακής συμμαχίας τους. Διαχωρισμένοι από την άρρητη ή υπόρητη ή ρητή περίσσεια των αιτημάτων των νέων που ξεπερνούσε, μπορεί ασαφώς αλλά ξεπερνούσε, τα εργασιακά δικαιώματα. Διότι οι νέοι δεν έγραφαν μονάχα στους τοίχους των δρόμων απ όπου περνούσαν συνθήματα αντι-cpe αλλά και : ουτοπία ή τίποτα. Διαχωρισμένοι από τον τρόπο έκφρασης των χιλιάδων φοιτητών και μαθητών που με τη μορφή που έπαιρνε- κυρίως τις νύχτες- κινδύνευε να μετατρέψει ή να μετονομάσει τον αγώνα (από ..συντηρητικό- υλιστικό, αλλιώτικο και κυρίως υποδεέστερο από το Μάη του 68), ανατρεπτικό. Ωστόσο, ανεξάρτητα από την κλιμάκωση και την έκβαση, με τον ίδιο τρόπο που οι εξεγερμένοι των προαστίων προφανώς και δεν εξεγέρθηκαν ζητώντας δουλειά ή συνθήκες ενσωμάτωσης, οι νέοι που επί τουλάχιστον τρεις εβδομάδες μετέτρεπαν το Παρίσι σε τόπο σύγκρουσης, σίγουρα δεν ήταν άνθρωποι που ενδιαφέρονταν για τα ένσημα…

Οι φασίστες

Στις 14 του Μάρτη το απόγευμα πολλοί διαδηλωτές αρχίζουν να συγκεντρώνονται και πάλι στο Collège de France, δίπλα από τη Σορβόννη, από όπου απωθούνται και κατευθύνονται προς την Πλατεία Σορβόννης. Ο κόσμος πληθαίνει ( 1000 άτομα) και τα CRS σχηματίζουν κλοιό με ασπίδες και κλούβες από τρεις πλευρές. Η κατάσταση είναι τεταμένη, τα CRS κλείνουν σιγά σιγά τον κλοιό και αντικείμενα εκσφενδονίζονται προς το τείχος των CRS. Όταν έχει πια νυχτώσει μια ομάδα περίπου 100 ακροδεξιών του Εθνικού Μετώπου Νεότητας του Λε Πεν και άλλοι ακροδεξιοί και φασίστες, βγαίνουν από το στενό της Rue des Ecoles, με κράνη, ρόπαλα και μια αναμμένη δάδα τραγουδώντας τον εθνικό ύμνο της Γαλλίας. Για λίγο στέκονται πίσω από τις πλάτες των παρατεταμένων CRS που δεν επεμβαίνουν καθόλου, φωνάζοντας συνθήματα. Πολύ γρήγορα, τα CRS ανοίγουν δίοδο και οι φασίστες ορμούν στον συγκεντρωμένο κόσμο, εισβάλλοντας στο χώρο, όπου διαδηλωτές βρίσκονταν εκτός του αστυνομικού κλοιού και χτυπούν. Την επομένη οι διαδηλωτές που κατέληξαν στη Σορβόννη ήταν περισσότεροι ( 5000 άτομα). έπειτα από βίαιες συγκρούσεις και αφού πολλοί διαδηλωτές ήταν σκόρπιοι στο σταυροδρόμι και στις δυο μεγάλες οδούς Saint-Germain και Saint-Michel, τα CRS άνοιξαν ξανά το δρόμο προς τους ακροδεξιούς, οι οποίοι είχαν συγκεντρωθεί 500 μέτρα πιο πέρα, και βρήκαν την ευκαιρία να ξαναεπιτεθούν προς όποιον έβρισκαν μπροστά τους.

Οι πορείες συνεχίζονταν , την ημέρα της γενικής απεργίας 1.500.000 άνθρωποι διαδήλωσαν σε ολόκληρη τη Γαλλία. Παράλληλα αυθόρμητες νυχτερινές πορείες οργανώνονταν, όπως αυτή τη νύχτα που ο Σιράκ αποπειράθηκε να…βελτιώσει το νόμο. Επιπλέον, αυθόρμητες συνελεύσεις γίνονταν και σε εισόδους του μετρό και για ημέρες κάθε πλατεία αποτελούσε δυνητικό τόπο συγκέντρωσης.

Ορισμένα λύκεια από τα προάστια πήραν μέρος στις μαζικές διαδηλώσεις. Την τρίτη εβδομάδα των γεγονότων συνέβησαν επεισόδια μεταξύ των διαδηλωτών και μικρών ομάδων νέων από τα προάστια που εκδήλωναν στις πορείες επιθετική και...παραβατική συμπεριφορά… Δύο κόσμοι συγγενείς και ξένοι, δυο κόσμοι δύσπιστοι. Οι μεν ζηλεύουν τους φοιτητές οι άλλοι φοβούνται πως θα τους σπάσουν τις διαδηλώσεις. Ωστόσο μοιάζει πως το κίνημα των φοιτητών είναι μια επί της ουσίας ανταπάντηση του κέντρου στο κίνημα των προαστίων. Και είναι προφανές πως αυτό που ζητούσαν και τα δύο δεν ήταν η εργασιακή ασφάλεια.

Οι συνθήκες που χρησιμοποιούν οι αναλυτές (ανεργία, ανασφάλεια, αποκλεισμός, απαξίωση, επίθεση στους νέους, συντηρητικό-υλικό αίτημα και άλλες κοινωνιολογικές και από τη θέση του συστήματος ‘πολιτικές’ προσεγγίσεις, αρκούν για να εξηγήσουν τα αίτια και τις κινητοποιήσεις όπως τις αφηγούνται οι τηλεοράσεις. Όμως αυτές τις κινητοποιήσεις κάποιοι τις δημιούργησαν και τις βίωσαν, δεν τις είδαν από την τηλεόραση. Πρόκειται για υποκείμενα που ουσιαστικά γεννήθηκαν με τη δράση. Διότι τα υποκείμενα που επιθυμούν γεννιούνται στους δρόμους. Και εκεί στους δρόμους, αλλάζουν οι σημασίες. Και δημιουργούνται νέες που ξεφεύγουν από την εργαλειακή προσέγγιση ή από την εκ των υστέρων ερμηνεία. Σημασίες ακαταχώρητες και απρόβλεπτες. Εκεί κάποιος μιλά τον εαυτό του, την ώρα ακριβώς που τον καταλαβαίνει, την ώρα που τον συγκροτεί. Εκεί μόνον, στη σύγκρουση με την εξουσία, στη στιγμή αλληλεγγύης όπου κάποιος σε προστατεύει από τη βία των φασιστών, την ώρα που συμμετέχεις σε συνέλευση και ακούς και μιλάς, την ώρα που μπορεί να καταλαμβάνεις το δημόσιο χώρο διότι νιώθεις πως υπάρχεις ως υποκείμενο, πως σου ανήκει και πως στον έκλεψαν, την ώρα που μπορεί να φοβάσαι αλλά επιλέγεις να συγκρουστείς. Στους δρόμους δοκιμάζονται οι όροι, ανθίζουν και ξεπροβάλλουν τα αιτήματα και η περίσσειά τους. Πρόκειται για μια περίσσια που είναι τόσο βαθιά ατομική υπόθεση που μόνον με όρους κοινωνικούς μπορεί να βιωθεί και να διασφαλιστεί. Το τι ένιωθαν αυτά τα υποκείμενα, τι έχασαν, τι κέρδισαν, τι ζητούσαν, όπως και να ακούγεται, αυτό μπορούμε να το μάθουμε μονάχα άμα βγούμε στους δικούς μας δρόμους.

Είναι ίσως νωρίς να αποτιμηθούν τα αίτια ακόμα και η φύση, οι νίκες και οι ήττες αυτού του κινήματος. Αυτό πάντως που ό,τι κι αν γίνει θα ισχύει είναι πως όλοι αυτοί και αυτές που συμμετείχαν μέρα ή νύχτα με τον έναν και κυρίως με τον άλλον τρόπο στα γεγονότα, δοκίμασαν και άρχισαν να αρθρώνουν την υποκειμενικότητά τους. Με τον μόνο ίσως τρόπο που μπορεί να συμβεί. Ψήγματα από αυτήν την κληρονομιά δεν είναι εύκολο να μην διατηρηθούν. Όταν θα διαβάζονται αυτές οι γραμμές πέρα από τις ευχές και τις προσδοκίες δεν ξέρουμε ποια κατάσταση θα επικρατεί στο Παρίσι. Παρά τη νίκη, τα αιτήματα, την ήττα αυτού του φερόμενου ως αντι σεπεε κινήματος, το σίγουρο είναι πως μέσα από τις συνελεύσεις, τις σύγκρουσης, τις μάχες, όλοι πήγαν πιο μπροστά. Όλοι άλλαξαν θέση.