ψέμματα, ψέμματα, ψέμματα και θέατρο

Η αντίληψη της εξουσίας για την κοινωνία θα ήταν δίκαιο να θεωρηθεί ως θρίαμβος των παραστατικών τεχνών. Θα μπορούσε να παρομοιαστεί με θέατρο μαριονέτας (στο οποίο βέβαια η εξουσία επιφυλάσσει για τον εαυτό της τον ρόλο αυτού που κινεί τα νήματα), αλλά και με ένα γνήσιο θέατρο του παραλόγου. Αλλά ίσως η πιο πετυχημένη παρομοίωση να είναι αυτή μιας χορογραφίας: ο εξουσιαστικός κόσμος προσπαθεί να ελιχθεί με δεξιοτεχνία ανάμεσα στο ψέμα και στην μισή αλήθεια, στην αποσιώπηση και στην διαστρέβλωση· περίτεχνες πιρουέττες για τις οποίες πρέπει να είναι ικανά ακόμη και τα πιο ταπεινά γρανάζια της μηχανής.

Έτσι και η ιστορία της "ανάπλασης" των Εξαρχείων είναι μια ιστορία ψεμμάτων· κανείς και πουθενά δεν έπρεπε να μάθει ότι η πολεοδομική παρέμβαση σχεδιάστηκε εξαρχής ως η ολοκλήρωση των "επιχειρήσεων αρετής", ότι ήταν ένα διατεταγμένο σχέδιο για την εξόντωση μιας πολιτικής κοινότητας –του αντιεξουσιαστικού/αναρχικού χώρου.¹ Ακολουθώντας το παράδειγμα του πρωθυπουργού του (ο οποίος έδωσε προφορικά την έγκρισή του για την υλοποίηση της επιχείρησης), ο τότε υπουργός ΠΕΧΩΔΕ αφήνει τον επικεφαλής πολεοδόμο του να βγάλει τα κάστανα από την φωτιά. Και αυτός φυσικά αρνείται τα πάντα:

"Ακόμα, σαφώς διατύπωσα την άποψη πως οι μόνοι που έχουν ασκήσει "τοπικό κοινωνικό έλεγχο" στην περιοχή είναι οι Αναρχικοί όταν συγκρούστηκαν με τους εμπόρους ναρκωτικών.² Επομένως η πρόταση για την περιοχή καθόλου δεν στοχεύει στη μείωση της δραστηριότητάς τους." ³

Στα Πολεοδομικά Τετράδια, ο πολεοδόμος, συνταξιούχος πια, νιώθει ελεύθερος να ομολογήσει την αλήθεια –χωρίς βέβαια να αναφέρει την δικιά του συμβολή στην απόκρυψη των κατεξοχήν στόχων της επιχείρησης. Δεν χρειαζόταν όμως, η εισήγηση της Διεύθυνσης Πολεοδομικού Σχεδιασμού - Τμήμα Παραδοσιακών Οικισμών προς το Κεντρικό Συμβούλιο ΠΕΧΩΔΕ εντοπίζει με σαφήνεια το πρόβλημα:

"Η περιοχή της πλατείας Εξαρχείων φαίνεται ότι συγκεντρώνει περιθωριακά άτομα απ’ όλο το λεκανοπέδιο, με τάσεις να γίνει τόπος συγκέντρωσής τους".⁴

Η δολοφονία του Μιχάλη Καλτεζά, αναπόφευκτη συνέπεια ενός ολοκληρωτικού κατασταλτικού σχεδιασμού, κατέδειξε ότι τόσο ο πρωθυπουργός, όσο και ο υπουργός του, έκαναν πολύ καλά που φρόντισαν να μείνουν στο απυρόβλητο. Η επιστολή στον Σχολιαστή δείχνει ότι ακόμη και τα εκτελεστικά όργανα έχουν πια συνειδητοποιήσει εκείνη την στιγμή πώς ότι σχεδιάστηκε με μολύβι στο γραφείο κατέληξε σε αίμα στον δρόμο.⁵ Σπεύδουν να αποποιηθούν τις ευθύνες τους, ενώ η αυλαία πέφτει σε μια ιστορία που θα μπορούσε να ήταν κωμωδία, αλλά αποδείχτηκε δράμα…

ώρα να εξάγουμε τα κατάλληλα συμπεράσματα

"Έξι χρόνια πριν. Kατάληψη Φυλής και Φερρών. Στους καιρούς του εθνικιστικού παραληρήματος και των "εθνικών" συλλαλητηρίων, από τις συλλογικότητες που φιλοξενούνται στην κατάληψη οργανώνεται ένα μεγάλος μέρος της αντιεθνικιστικής και αντιφασιστικής δράσης στην Aθήνα. Tα περισσότερα μέλη της θα συλληφθούν στη γνωστή υπόθεση των 33 αφισοκολλητών, ενώ λίγο αργότερα θ’ ακολουθήσει έφοδος των EKAM. Tελικά η κατάληψη δεν θα αντέξει, ενώ το AΠΘ, ο ιδιοκτήτης του σπιτιού πιέζει και απειλεί με κάθε μέσο.

Aπρίλης ’98. Στις εφημερίδες δημοσιεύεται η είδηση ότι το Aριστοτέλειο πούλησε το σπίτι για οίκο ανοχής, με αντίτιμο 32 εκατομμύρια δρχ. Δυο μέρες αργότερα θα κατασταλεί και η Villa Bαρβάρα στη Θεσσαλονίκη." ⁶

Είναι μάλλον φανερό ότι η εξουσία δεν φαίνεται να καίγεται ιδιαίτερα για την ευημερία των υπηκόων της στα Εξάρχεια ή αλλού, όπως και το ΑΠΘ δεν καιγόταν και για την "αξιοποίηση" της Φυλής και Φερρών, όπως και ο δήμος Θεσσαλονίκης για την Villa Bαρβάρα. Μοιάζει μάλλον, κάθε τί που έχει αξία ως κατειλημμένο έδαφος για μας, να μπαίνει στο στόχαστρο των μηχανισμών, στέκια, κοινωνικά κέντρα ή συνοικίες ολόκληρες. Στην πορεία εφευρίσκονται δικαιολογίες, δίνονται υποσχέσεις, προβάλλονται σχέδια ανάπλασης· ολόκληρος ο θίασος της εξουσίας παίζει ενορχηστρωμένα παιχνίδια παραπλάνησης.

Σήμερα είναι η Υφανέτ και η κατάληψη Μυλλέρου και Γερμανικού που απειλούνται με καταστολή και ακόμη μια φορά ξανάρχισαν τα ίδια: ο μισός θίασος προβάλλει οράματα εκσυγχρονισμού και ανάπτυξης, ενώ ο άλλος μισός φαινομενικά διστάζει. Υπάρχουν πλέον μόνο δύο πράγματα που μπορούν να ειπωθούν. Καταρχήν ότι το κράτος έχει δεκάδες χιλιάδες αναξιοποιήτα κτίρια· πάντα είναι οι δικοί μας χώροι που του χρειάζονται.⁷ Και δεύτερον, τίποτα δεν μας σταματά!